Μέτρηση θνησιμότητας μελισσών. Μια αποκαρδιοτική μελέτη...

Αφού είχα καταγεγραμμένα όλα τα δεδομένα γόνου και πληθυσμού της κυψέλης σε κάθε επιθεώρηση, ήταν σχετικά εύκολο να φτιάξω διαγράμματα που θα μου δήλωναν πόσες εβδομάδες ζούσαν οι μέλισσες σε κάθε κυψέλη εκείνη την χρονική περίοδο.

 Σύμφωνα με την βιβλιογραφία, οι μέλισσες ζουν 2-3 μήνες ίσως και περισσότερο κατά την χειμερινή περίοδο, ενώ κατά την περίοδο έντονης ωοτοκίας και εκτροφής γόνου, ζουν 3-6 εβδομάδες.
Έτσι λοιπόν έκανα στον υπολογιστή (Excel) δύο διαγράμματα:
Το 1ο μού έδειχνε, με μια κόκκινη γραμμή, τον αναμενόμενο πληθυσμό που έπρεπε να υπάρχει μέσα στην κυψέλη κάθε εβδομάδα (σύμφωνα με τον γόνο που είχε καταγραφεί τις τρεις προηγούμενες εβδομάδες). Ταυτόχρονα μου έδειχνε με μια μπλε γραμμή, τον πραγματικό πληθυσμό που μετρούσα μέσα στις κυψέλες την αντίστοιχη περίοδο. Ακόμη, ενδεικτικά, μια πράσινη γραμμή αντιστοιχεί στον πληθυσμό που θα έπρεπε να έχω στην κυψέλη αν η ζωή των μελισσών ήταν 4 εβδομάδες αντί για 3, πράγμα που θεωρώ ότι είναι πιο κοντά στα βιβλιογραφικά δεδομένα.

Το 2ο διάγραμμα υπολογίζει τις εβδομάδες που ζούσαν πραγματικά οι μέλισσες, συγκρίνοντας τον αναμενόμενο πληθυσμό με τον πραγματικό.
Θα παραθέσω εδώ ενδεικτικά τα διαγράμματα που πήρα από την κυψέλη 1 και 3.

Διάρκεια ζωής σε εβδομάδες

Διάρκεια ζωής σε εβδομάδες

Ανάλογα ήταν όλα τα διαγράμματα που πήρα και από τις άλλες κυψέλες.

Σε όλες, η διάρκεια ζωής των μελισσών, από τον Απρίλιο μέχρι τον Αύγουστο,

κυμαινόταν από 1,5 έως 2,5 εβδομάδες!!

Πριν γίνουν καν συλλέκτριες απεβίωναν! Μπορεί μόνο η βαρρόα να δώσει τόσο καταστροφικό αποτέλεσμα; Μήπως συνδυαζόταν και με νοζεμίαση που δεν άφηνε κανένα εξωτερικό σύμπτωμα; Δυστυχώς δεν έκανα την χρονιά αυτή μικροσκοπική εξέταση για να βρω τα σπόρια της νοζεμίασης. Έτσι, μου μένει ένα μεγάλο ερωτηματικό: Τι συνετέλεσε στην τόσο δραματική μείωση του πληθυσμού; Γιατί οι προληπτικές θεραπείες δεν απέδωσαν; Ειδικά η βαρρόα, γιατί αναπτύχθηκε τόσο έντονα παρά τα σκευάσματα και τη θυμόλη; Κάποιοι φίλοι μελισσοκόμοι μου λένε ότι με τη θυμόλη και λίγο χαμομήλι δεν αντιμετωπίζουν κανένα πρόβλημα! Ούτε βαρρόα, ούτε νοζεμίαση!
Τι λάθος κάνω;

Φέτος θα χρησιμοποιήσω τα διαγράμματα αυτά για να αντιληφθώ έγκαιρα την απόκλιση του πληθυσμού από τις αναμενόμενες τιμές. Από τους πρώτους κιόλας μήνες (Μάρτιο – Απρίλιο) θα είναι εμφανής η πορεία του κάθε μελισσιού. Αν δω την μπλε γραμμή να πορεύεται κάτω από την ροζ θα σημαίνει προσβολή.

Για όποιον θέλει να κάνει μια παρόμοια μέτρηση, μπορεί χονδρικά να υπολογίσει τον συνολικό γόνο σε πλαίσια (ολόκληρα) και μετά από 20 ημέρες να εξετάσει τον πληθυσμό. Πρέπει να βρει τουλάχιστον τόσα πλαίσια πληθυσμού, όσα πλαίσια γόνου είχε x 3. Αν για παράδειγμα βρήκε στην 1η επιθεώρηση 4 πλαίσια γόνου (απλωμένο σε 5,5 μη γεμάτα πλαίσια) τότε μετά από 20 μέρες πρέπει να βρει τουλάχιστον 12 σφικτοκατοικημένα πλαίσια πληθυσμού (να πατάει ο πληθυσμός σε 13-14 πλαίσια)

Το πρόβλημα είναι όμως βαθύτερο. Ας υποθέσουμε ότι διαπίστωσα την προσβολή μέσα στον Απρίλιο. Τι κάνω τότε; Ή τι μπορώ να κάνω μέσα στην περίοδο μελιτοφορίας; Αν περιμένω τον Οκτώβριο που παίρνω τον 2ο τρύγο, θα είναι πλέον πολύ αργά.

Τώρα, θα γράψω περιληπτικά το πρόγραμμα των φαρμακευτικών επεμβάσεων που εφάρμοσα την προηγούμενη χρονιά, καθώς και την πορεία των συμπτωμάτων που παρατηρούσα, ώστε να αποκτήσει ο αναγνώστης μια ιδέα της αποτελεσματικότητας των μεθόδων αλλά και των λαθών μου ώστε να μπορέσει να μου τα υποδείξει (παρακαλώ να το κάνετε).


Φθινοπωρινή προετοιμασία για ξεχειμώνιασμα:
Το καλοκαίρι του 2009 διαγνώστηκε από το ΑΠΘ νοζεμίαση σε όλα τα μελίσσια μου. Μετά τον τελευταίο τρύγο τον Οκτώβριο του 2009, εφάρμοσα προληπτική θεραπεία για την νοζεμίαση αν και δεν έβλεπα εξωτερικά συμπτώματα πέρα από την μείωση του πληθυσμού. Χρησιμοποίησα το σκεύασμα Nozestat που είναι ένα μείγμα ιωδιούχου καλίου, μέντας, ιωδίου και φορμικού οξέος. Η θεραπεία είναι 3 φορές κάθε τρεις μέρες και μετά από διακοπή 7 ημερών επαναλαμβάνω τρεις φορές κάθε τρεις μέρες. Αφού ολοκλήρωσα την θεραπεία αυτή, έβαλα ζαχαροζύμαρο με θυμόλη για προληπτική αντιμετώπιση της βαρρόα που όμως δεν ήταν τότε εμφανής. Αυτό συνεχίστηκε μέχρι αρχές Δεκεμβρίου.

Θεραπευτικές επεμβάσεις κατά τη διάρκεια της χρονιάς 2010:
Στις πρώτες επιθεωρήσεις του Φεβρουαρίου 2010 διαπίστωσα ότι φαίνονται βαρρόα επάνω στις μέλισσες. Πράγμα που δείχνει ότι το ζαχαροζύμαρο με θυμόλη δεν είναι αρκετό ως προληπτικό μέτρο. Τον Μάρτιο έβαλα από μια ταινία Byvarol που την άφησα μέσα στα μελίσσια για 40 ημέρες όπως έλεγαν οι οδηγίες. Ήταν εμφανή τα βαρρόα σε όλες τις κυψέλες. Αρχές Απριλίου που ζέστανε πια ο καιρός, άρχισα τροφοδότηση με σιρόπι 1:1 με θυμόλη. Πιάνει και τη βαρρόα και τη νοζεμίαση. Σε κάθε παρασκευή σιροπιού έβαζα μέσα και χαμομήλι να βράσει μαζί με το νερό. Έδινα 200-300 γρ σιρόπι σε κάθε μελίσσι κάθε 2-3 ημέρες. Τέλη Απριλίου έδωσα και σιρόπι με πολύ σκόρδο, προληπτικά για τη νοζεμίαση. Ράντισα και με σκόνη σκόρδου ανάμεσα στα πλαίσια για τη βαρρόα. Τροφοδοτήσεις συνεχίστηκαν μέχρι αρχές Μαΐου και στις νέες παραφυάδες μέχρι τον Ιούνιο. Σε όλες έβαζα θυμόλη και χαμομήλι. Από τον Μάιο και μετά, 15 ημέρες πριν την μελιτοφορία, δεν τροφοδότησα άλλο τα παραγωγικά μου μελίσσια. Ξανάρχισα τις τροφοδοτήσεις με θυμόλη μετά τον Οκτώβριο αφού τρύγησα και το φθινοπωρινό μέλι.
Θέλω να επισημάνω ότι οι περισσότερες κηρήθρες μου ήταν νεόκτιστες της χρονιάς, ενώ οι παλαιότερες ήταν διετίας, του 2009 οπότε και ξεκίνησα τα νέα μου μελίσσια. Δεν έκανα καμιά απολύμανση με χημικά στις λίγες κηρήθρες που αποθήκευσα. Ωστόσο τις έβαλα στην κατάψυξη για ένα εικοσιτετράωρο. Αυτό απ΄ όσο ξέρω σκοτώνει τον κηρόσκορο αλλά και τα σπόρια της νοζεμίασης.
Πορεία της ωοτοκίας:
Κανένα εμφανές σημάδι μείωσης της ωοτοκίας κατά την διάρκεια της άνοιξης. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις από το μέτρημα του γόνου, η ωοτοκία έφτασε στα περισσότερα μελίσσια τα 1800-2200 αβγά ανά ημέρα. Τα πλαίσια του γόνου, όπως μπορείτε να δείτε από τα σχεδιαγράμματα που δημοσίευσα στις αντίστοιχες αναρτήσεις, απλώνονταν σε 8-10 πλαίσια (6-7 πλαίσια αν τα θεωρήσουμε γεμάτα).
Πορεία της αύξησης του πληθυσμού:
6 πλαίσια γόνου γεμάτα θα έπρεπε μέσα σε 21 ημέρες (3 εβδομάδες) να αποδώσει μέσα στην κυψέλη 6Χ6000=36000 μέλισσες. (Αυτός είναι και ο αναμενόμενος πληθυσμός που αναφέρω στα διαγράμματα). Έστω λοιπόν ότι αρχές Ιουνίου βρίσκω σε μια κυψέλη 6 πλαίσια γόνου (σφραγισμένου και ασφράγιστου), τότε, γύρω στις 20 Ιουνίου πρέπει όλος αυτός ο γόνος να έχει εκκολαφθεί. Υπολογίζοντας ένα μέσο όρο ζωής εκείνη την εποχή τις 5 εβδομάδες, θα πρέπει όλες αυτές οι μέλισσες που εκκολάφθηκαν να ζουν ακόμη και να έχουν προστεθεί σε όσες μέλισσες που είχαν γεννηθεί το δεύτερο μισό του Απριλίου, ζουν ακόμη. Επομένως, θα έπρεπε να βρω στα τέλη Ιουνίου γύρω στις 60000 μέλισσες δηλαδή έναν πληθυσμό που να σκεπάζει 30 πλαίσια ασφυκτικά. (Ωστόσο, στα διαγράμματα δεν υπολογίζω καθόλου τις μέλισσες που θα έπρεπε να ζουν από γόνο προηγούμενης περιόδου - πληθυσμός μέσα στον οποίο προστίθενται ουσιαστικά οι νεοαφηχθήσες μέλισσες - γιατί δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πόσες από αυτές επιβίωσαν).
Αντί γι΄ αυτό, όπως φαίνεται και από τα διαγράμματα, έβρισκα πληθυσμούς που με βία κάλυπταν τα 12-15 πλαίσια! Ακόμη κι αυτός ο πληθυσμός δεν έμεινε για πολύ στις κυψέλες. Παρά τις συνενώσεις που έκανα, η μείωση ήταν δραματική.
Ήταν μια δύσκολη χρονιά και από άποψη καιρικών συνθηκών και μελιτοφορίας. Αν δεν έκανα τις συνενώσεις δεν θα έπαιρνα στάλα μέλι.
Εξωτερικά σημάδια ασθένειας:
Μέσα στον προηγούμενο χειμώνα, έχασα δύο από τα μελίσσια μου χωρίς εμφανή αιτία. Τροφές είχαν πολλές σε καλή θέση μέσα στην κυψέλη.
Τα βαρρόα που εμφανίστηκαν στην αρχή της χρονιάς, κατά την διάρκεια της άνοιξης, που αναπτύσσονταν οι πληθυσμοί δεν έκαναν αισθητή την παρουσία τους. Άρχισαν να εμφανίζονται στις ράχες των μελισσών από τον Αύγουστο και μετά. Το Φθινόπωρο ήταν πολύ εμφανή τα ίχνη τους. Τότε σε κάποια μελίσσια είδα νεαρές μέλισσες με μασημένα φτερά. Προχωρημένο φθινόπωρο είδα ακόμη και νεκρές νύμφες μέσα στα σφραγισμένα κελιά.
Σημάδια νοζεμίασης δεν διαπίστωσα. Ούτε μέλισσες με ασύνδετα φτερά είδα στα μελίσσια μου, ούτε περιττώματα στο εσωτερικό ή το εξωτερικό, ούτε μέλισσες να σέρνονται έξω από την κυψέλη και να μην μπορούν να πετάξουν.
Κάποιες σποραδικές παρατηρήσεις για απώλεια γόνου έγιναν κατά την διάρκεια της χρονιάς.
Κυρίως, όμως, ήταν ολοφάνερη η έντονη απώλεια πληθυσμού.
Μπορεί η βαρρόα από μόνη της να δίνει τέτοια αποτελέσματα; Ποιά είναι η ενδεδειγμένη προληπτική αγωγή για την βαρρόα; Ήταν λίγα αυτά που έκανα; Τι μπορούμε να κάνουμε στο μέσον της χρονιάς για πληρέστερη θεραπεία;

Εξασθενημένες οι μέλισσες ή ενισχυμένοι οι εχθροί τους;

Τα αντιβιοτικά και τα φάρμακα απαγορεύονται. Άραγε όμως, πόσοι συνάδελφοι μελισσοκόμοι τηρούν τις απαγορεύσεις; Ακόμη κι αν έχουν καλή διάθεση και επιθυμούν το μέλι που συλλέγουν να είναι αγνό και με βιολογικές προδιαγραφές, μπορούν, τώρα πια, να εφαρμόσουν βιολογική μελισσοκομία; Η χρήση αντιβιοτικών όλα αυτά τα χρόνια, επί μια τριακονταετία τουλάχιστον, πόσο έχουν αυξήσει τις αντοχές των βακτηρίων και των ιών που λυμαίνονται τις κυψέλες μας; Είναι, άραγε, συνετό να αφήνουμε τα μελίσσια μας στο έλεος των ισχυροποιημένων εχθρών τους, λαμβάνοντας μόνο τα ήπια επιτρεπόμενα μέτρα; Αν εμείς νοσούσαμε από πνευμονία θα αρκούμασταν σε ασπιρίνη και τσαγάκι; Εδώ και ενάμιση χρόνο που απέκτησα τα μελίσσια μου, απέφυγα τα απαγορευμένα φάρμακα. Τώρα, πόσο ανοχύρωτος νοιώθω βλέποντας τα μελίσσια μου να μην μπορούν να κρατήσουν τον πληθυσμό τους και τελικά να εξασθενούν επικίνδυνα...
Νομίζω ότι πρέπει να αναπτύξουμε μεθόδους απολύμανσης των μελισσιών μας με χρήση αντιβιοτικών, που όμως να μην επιτρέπουν την ρύπανση των κηρηθρών μας από τα χρησιμοποιούμενα φάρμακα. Στόχος είναι να μην καταλήξουν κατάλοιπα φαρμάκων στο μέλι που θα τρυγήσουμε τον επόμενο χρόνο. Σε μια προχωρημένη εποχή, όπως αυτή που διανύουμε, το φάρμακο μπορεί να φτάσει στο μέλι της επόμενης χρονιάς, μόνο αν ρυπανθούν οι κηρήθρες με κατάλοιπα.
Τις σκέψεις που θα εκθέσω παρακάτω δεν τις δοκίμασα και δεν γνωρίζω αν είναι πραγματοποιήσιμες ή αποτελεσματικές. Ας τις συζητήσουμε όμως μεταξύ μας μήπως από σκέψη σε σκέψη καταλήξουμε σε κάποια αποτελεσματική μέθοδο.

α) Τροφοδοσία των φαρμάκων σε γυρεόπιτα ή πρωτεϊνούχο πίτα (γυρίνη). Απ΄ όσο ξέρω, την τροφή αυτή δεν την αποθηκεύουν οι μέλισσες στις κηρήθρες αλλά την καταναλώνουν και την μεταβολίζουν απευθείας. Έτσι, μπορούμε να εξυγιάνουμε τις ενήλικες μέλισσές μας, αλλά όχι τον γόνο. Αν όμως η αντιβιοτική γυρεόπιτα παραμείνει για διάστημα ενός μηνός τουλάχιστον επάνω στους κηρηθροφορείς το αποτέλεσμα θα είναι γενικότερο.
Εννοείται ότι με τέτοιες μεθόδους δεν αποσκοπούμε στην θεραπεία των άρρωστων μελισσιών μας, αλλά τις εφαρμόζουμε στα «σχετικά» υγιή μελίσσια για ενισχυτικούς λόγους. Στοχεύουμε στο να εξασθενίσουμε τους πληθυσμούς των μικροοργανισμών ώστε να είναι οι μέλισσές μας σε θέση να αντιμετωπίσουν τους υπόλοιπους. Όλα είναι θέμα ισορροπιών μέσα σε έναν υπεροργανισμό, όπως είναι το μελίσσι. Οι εχθρικοί μικροοργανισμοί υπάρχουν πάντα. Αν όμως είναι περιορισμένοι και εξασθενημένοι, δεν επηρεάζουν σοβαρά τον οργανισμό. Αν πληθυνθούν σημαντικά, η ζυγαριά θα γείρει υπέρ τους και το μελίσσι θα καταρρεύσει.

β) Τροφοδοσία των φαρμάκων στα σμήνη και όχι στην κυψέλη. Αν μετατρέψουμε μια κυψέλη σε σμήνος, τινάζοντας τον πληθυσμό σε μια άδεια κυψέλη, μέσα στην οποία έχουμε τοποθετήσει τα φάρμακα σε άχνη ώστε να πασπαλιστούν οι μέλισσες ή σε σιρόπι πυκνό 2:1, ώστε να τραφούν για ένα 24ωρο ξεπερνάμε τον κίνδυνο της ρύπανσης των κηρηθρών.
Το πρόβλημα είναι ο γόνος. Αφενός γιατί πρέπει να απολυμανθεί και αυτός, αφετέρου γιατί δεν μπορεί να απομονωθεί από το σμήνος των ενήλικων μελισσών χωρίς να χάσει τη θερμοκρασία του. Επομένως, μια τέτοια μέθοδος είναι περισσότερο εφαρμόσιμη όταν δεν υπάρχει καθόλου γόνος (Δεκέμβριος), ή την άνοιξη, μόνο για τα νέα μελίσσια που δημιουργούμε με τεχνιτή σμηνουργία ή μελισσοδέματα. Όταν, δηλαδή, χωρίσουμε το μητρικό μελίσσι στα δύο, αφαιρούμε μόνο τον πληθυσμό που θα «επανδρώσει» το νέο μελίσσι, αφήνοντας όλα τα πλαίσια στο μητρικό μελίσσι εκτός από ένα με λίγο γόνο. Τινάζουμε τον πληθυσμό σε μια άδεια κυψέλη όπου έχουμε ήδη τοποθετήσει τα φάρμακα σε άχνη ή σιρόπι και το πλαίσιο με λίγο γόνο για να κρατήσει το μελίσσι, κλείνουμε την έξοδο για μια ή δύο μέρες, τοποθετούμε την παραφυάδα στη νέα της θέση και μετά από δύο μέρες, ανοίγουμε τη έξοδο και δίνουμε πλαίσια από την αποθήκη μας απολυμασμένα και την νέα βασίλισσα σε κλουβί ή ώριμο βασιλοκύτταρο. Έτσι, οι μέλισσες ξεχνάνε την παλιά τους θέση και αρχίζουν τη νέα τους σταδιοδρομία εξυγιασμένες. Το πλαίσιο που αρχικά είχαμε δώσει στην παραφυάδα το σημαδεύουμε ώστε να μην το χρησιμοποιήσουμε για παραγωγικούς σκοπούς.

Πρόπολη και ανοσία

Το μελίσσι Νο 14 έδειξε προς το παρόν μια διαφορά στην αντίσταση στις ασθένειες. Ήταν το μελίσσι που ανέπτυξε περισσότερο πληθυσμό καθώς και αυτό που κράτησε περισσότερο τον πληθυσμό του, σε σχέση με άλλα μελίσσια. Η Βαρρόα δεν είναι τόσο φανερή ακόμη μέσα στην κυψέλη. Η βασίλισσά του, είναι απόγονος της Νο 4 που την είχα από πέρυσι ξεχωρίσει για την μεγάλη ποσότητα πρόπολης που μάζευε μέσα στην κυψέλη. Το ίδιο κάνουν και οι κόρες της στην 13 και κυρίως στην 14. Τα χέρια γίνονται χάλια σε κάθε επιθεώρηση και τα πλαίσια ξεκολλάνε δύσκολα. Ενώνουν και μερικά πλαίσια των δύο ορόφων μεταξύ τους. Πέρυσι είχα θυμώσει μαζί της και είχα αποφασίσει να μην κάνω ποτέ επιλογή από αυτή την βασίλισσα. Τώρα όμως, νομίζω ότι το ελάττωμα της πρόπολης είναι ασήμαντο μπροστά στο πλεονέκτημα της αντίστασης σε ασθένειες.

Πιθανές αιτίες μείωσης πληθυσμού

Η παρατεταμένη (έστω και διάρκειας μισού λεπτού) έκθεση των κηρηθρών στο ηλιακό φως κατά τη διάρκεια των παρατηρήσεων, ενδεχομένως εξασθενεί ή εξαφανίζει μέρος του νεαρού γόνου (ηλικίας αβγού και νεαρής προνύμφης). Η εξαφάνιση του νεαρού γόνου, παρατηρήθηκε αρκετές φορές στα χρονοδιαγράμματα των κυψελών. Ασφράγιστος γόνος που καταγράφηκε σε μια επιθεώρηση, συνέβη να μην εμφανιστεί ως σφραγισμένος στο ίδιο ποσοστό στην επόμενη επιθεώρηση. Αυτό γίνεται πιο φανερό σε πλαίσια που ο γόνος ήταν μόνο ασφράγιστος, οπότε μετά 10 ημέρες θα έπρεπε να εμφανιστεί ως σφραγισμένος.
Βέβαια, άλλο θέμα είναι η απόρριψη του γόνου νεαρής ηλικίας και άλλο θέμα είναι εξασθένιση του οργανισμού των μελισσών που τελικά εκκολάφθηκαν.
Είναι σίγουρο ότι οι μέλισσές μου είναι εξασθενημένες. Δεν ζουν πολύ. Ενδεχομένως να μην φτάνουν ούτε τις 10-15 ημέρες ζωής. Αλλιώς δεν εξηγείται η αναλογία σφραγισμένου γόνου και ζωντανού πληθυσμού στην κυψέλη. Ενδεχομένως να χάνονται από τις πρώτες εξορμήσεις τους έξω από την κυψέλη λόγω αποπροσανατολισμού.

Αιτίες μπορεί να είναι :
α) Βασίλισσες με ελαττωματικά γονίδια.
β) Κακή πρωτεϊνική διατροφή (ποιότητα και ποσότητα γύρης της περιοχής).
γ) Αρρώστια (νοζεμίαση, ιδίως η Cerane)
δ) Βαρρόα (είναι σίγουρο ότι μετά το καλοκαίρι ήταν σε μεγάλη έξαρση, ενώ την άνοιξη δεν φαινόταν να επηρεάζει τα μελίσσια έντονα. Είχε προηγηθεί αργά το φθινόπωρο και νωρίς την άνοιξη, τροφοδότηση με θυμόλη, αλλά δεν θέλησα να επαναλάβω θεραπεία ενδιάμεσα στους τρύγους γιατί η συλλογή ήταν σχεδόν συνεχόμενη)
ε) έκθεση στο ηλιακό φως (?)

Από συμπτώματα, τα μόνα που μπορώ να καταγράψω είναι τα εξής:
α) μέλισσες με ζαρωμένα φτερά (από την άνοιξη και μετά, σε κάθε επιθεώρηση, παρατηρούνταν συχνά 3-4 παραμάνες να έχουν ζαρωμένα φτερά).
β) δύο ή τρία κελιά σε κάποιες κυψέλες περιείχαν σχηματισμένες νύμφες άσπρες, χωρίς κανένα ελάττωμα αλλά το κελί ήταν ασφράγιστο.
γ) δεν παρατηρήθηκαν πτώματα μέσα και γύρω από τις κυψέλες. Δυσκολεύομαι να υποθέσω δηλητηρίαση γιατί δεν υπάρχουν εκτεταμένες καλλιέργειες στη γύρω περιοχή, πέρα από λίγα περιβόλια με ακτινίδια και λίγους ηλίανθους.
δ) δεν παρατηρήθηκαν περιττώματα μέσα στις κυψέλες, ούτε έξω, στις σανίδες πτήσης. Ωστόσο παρατηρήθηκαν μια δυο φορές τον χρόνο να γεμίζουν οι σανίδες πτήσης με γυαλιστερά καφέ στίγματα σαν πρόπολη λιωμένη.

Βασικός προβληματισμός: τι ελαττώνει τον πληθυσμό των μελισσιών;

Από την περυσινή εμπειρία, αλλά και από την φετινή, διαπιστώνω συχνή απώλεια γόνου και μείωση πληθυσμού. Γόνος ασφράγιστος που καταγράφηκε σε μια επιθεώρηση θα έπρεπε να εμφανίζεται ως σφραγισμένος σε μια επόμενη. Αλλά κάποιες φορές εμφανίζεται λιγότερος απ΄ όσο είχε εξαρχής καταγραφεί. Ακόμη, ο πληθυσμός στα μελίσσια δεν αντιστοιχεί στον γόνο της προηγούμενης περιόδου. Αν δηλαδή σε μια κυψέλη έχουμε 7 πλαίσια γόνου (ολόκληρα γεμάτα δηλαδή 11-12 πλαίσια που φέρουν γόνο), σημαίνει ότι στην κυψέλη αυτή τις επόμενες 21 ημέρες, που ο γόνος αυτός θα έχει εκκολαφθεί, πρέπει να υπάρχουν 7 Χ 6000 = 42.000 νέες μέλισσες. Δηλαδή ο πληθυσμός της κυψέλης πρέπει να καλύπτει 20 πλαίσια τουλάχιστον σφικτά σφικτά.
Προϋπόθεση είναι κάθε πλαίσιο να έχει 6000 κελιά και κάθε πλαίσιο να καλύπτεται πλήρως από 2000 μέλισσες. Ακόμη πρέπει να ζουν οι μέλισσες τουλάχιστον 21 ημέρες!
Τα παραπάνω τα θεωρώ δεδομένα. Τι συμβαίνει λοιπόν και ο πληθυσμός σε όλες τις κυψέλες είναι κατά πολύ λιγότερος;
Δύο μελίσσια, το 1 και το 6, χάθηκαν στο τέλος του χειμώνα, παρόλο ότι είχαν αρκετό πληθυσμό και μέλι σε καλή διάταξη μέσα στην κυψέλη (μπορείτε να δείτε τα σχετικά σχεδιαγράμματα). Δεν υπήρξαν εμφανή σημάδια αρρώστιας. Πριν ξεχειμωνιάσουν είχαν δεχθεί όλα εξίσου θεραπευτικές αγωγές με θυμόλη. Τι έφταιξε και χάθηκαν;